Saturday, October 17, 2009

Gõyant fokot miroupa purto ekvott?




SON’VARACHIM SUNGTTAM:
Gõyant fokot miroupa purto ekvott?

-Jose Salvador Fernandes

Ami Gõykar sodanch mhonnot aileanv, ani azun-ui mhonntanv – “Gõyant kristanv, hindu ani musolmanancho ekvott sodanch boro asa. Dusrea rajyant zatat toxim dhormanchea nanvan hangasor zhogddim-zhuzam zainant. Vochot thoimsor ami dhormachea nanvan bhed-bhav korinanv.

Hangasor tin-ui dhormancho lok xantin ani ekvottan jiyeta.” Oxea sabar godd kolponamni, tin-ui dhormam modem ekvott asa mhunn dakounk zaitem kitem ami sangot sutt’tanv. Punn barik niyall kelear, poristhiti ami sangtanv titli god na, borich koddu asleli polletanv.


Gõyant toso hindu ani kristanvancho ekvott polleunk gelear, to ekvott vhoddlo-so disona. Hindu zo bhoujon somaz asa to ek vell kristanvam kodde borea monan vagot ani uloit, punn tancho bamonn vorg asa tacho ekvott tancheach bamonn vorga kodde bhou thoddea promannan asta, tanchea dhormantlea her lokam kodde nhoi. Zo apleach dhormant zati mandta, to dusrea dhormantlea loka kodde koso ekvott korunk xoktolo?
Hachem khoreponn amkam spoxtt ani kherit ritin Konknnichea devnagori mollar disun yeta.

Gõycher somzum-ia kednaim, kosli-I havoll vo oddchonn uprasta tednam ek vell hindu ani kristanv somajik mollar tori eka hetun tache add zhuztat, punn hea oniti addchea zhuzant Gõycho musolman aplem buz diunk fuddem sorona. Te aplea dhorma ani somaza purtech jiyetat.

Sodeak Gõyant hindunk ani musolmanank poddona. Khuinchea vellar tanche modem lottafotti zaun te kednam ekamekachea jivar uttot tem sangunk zaina. Hea don-ui dhormanchea lokanchea ekvotta vixim aiz vhoddlemxem boreponn na. Desantlea her hindu mon’xam porim, Gõyantlo-i hindu monis musolmana pasun don panvlam poisuch ravta.
Dhormachea vixoyavelean anik vichar yeta. Gõyant konn-ui kristi monis hindunchea devllant dislo zalear, to thoim koslea hetun gel’lo to nokllo astana tacho sangati kristi monis taka vegllech nodren polleta.

Igorjent padri legit tea nimitan “ami kudd’ddea devank bhozunk hanga-thoim vetanv” oxea utramni sermanv korta. Oxea vellar mhaka proxn poddta – Kristi lok hindunchea devllamni veta tednam hindunche dev amkam ‘kudd’dde dev’ zatat. Oxem zalear, hindu lok adlea Gõyam igorjent veta, Mhapxem Milagr Saibinnchea festak yeta, ani sabar kristi zageancher veta tednam, tankam ami kiteak mandun ghetanv?




Tankam kainch kiteak mhonninanv? Tednam to lok amkam kudd’ddea devache bhokt kiteak disonant? Ani amkam tor dusrea dhormanche dev ‘kudd’dde dev’ distat zalear, tankam amche dev ‘kudd’dde dev’ disle mhunn tantum kitem vankddem asa?
Khub vorsam zalim. Gõyant ek chal suru zalea. Kristi igorz Ontor’
Dhormanchi Magnneam Rit (Inter Religious Prayer Service) , Ontor’

Dhormancho Son’vad (Inter Religious Dialogue) ghoddun haddta. Kristi igorjek dusrea dhormantle dev ‘kudd’dde’ distat zalear mhojea motan oslea ritink kosloch orth ani foll na. Tem fokot nanvam purtem.

Dusrem, heo riti oxe toren ghoddun haddtat hachoch orth Gõyant dhormam modem sarko ekvott na osoch zalo mum? Ani ekvott aslo zalear, osleo riti kiteak ghoddun haddpachi goroz uprastali?

Tisri gozal. Hea ritimni mukhel ulovpi mhunn ek kristanv, ek hindu ani ek musolman monis asta. Heo riti igorz ghoddun haddta mhonntoch, hea zomatink choddan chodd Kristi lok asta. Ontor’ Dhormanchi Magnneam Rit vo Ontor’ Dhormancho Son’vad mhonntoch, hea zomatink hindu ani musolman lokacho asunk zai titlea ankddea poros-ui unno legit lok asona. Dekun kednam-kednam, monant proxn yeta – heo riti fokot Kristi loka khatir kai? Hoi zalear, toslea ritink, Ontor’ Dhormanchi Magnneam Rit vo Ontor’ Dhormancho Son’vad mhonnche bodlek anik kitem-i mhonnop odik borem aslem nhoi? Ani toxem mhonnonk naka zalear, hea ritink tin-ui dhormantlea choddan-chodd lokank bhagak gheunk zababdari asloleamni panvlam ubarunk naka aslim?
Aiz Gõyant kristanv, hindu ani musolmanam modem ekvott asa to fokot Moddganvchea ‘La Marina’ hotela mukhar aslolea Komunidadiche bildingechea eka khambeak tin-ui dhormantlea devanchim eke kodden chitram laileant tache purtoch asa! Ponnjechea postt-ofisant hindu ani kristi dhormachim eke kodden chitram dovorleant tache poltoddi to vochona. Ganvantlean yeradari korpi bosimni tin-ui dhormanchea devachim chitram laileant tantuntuch to dhormacho ekvott sompta.

Khoreponnan sodun-ui polleunk mellona.

(c)Jose Salvador Fernandes
www.goa-world.com
17/10/2009

Friday, October 9, 2009

Konknniche Poke Huske-Khonti!




SON’VARACHIM SUNGTTAM:
Konknniche Poke Huske-Khonti!


Poir ek mhoineallem vachtalom. Konknnintle Romi lipintlem. Tea mhoinealleantlem ek boroup vachlem ani tantuntleanuch hea boroupacho zolm’ zalo.
Aiz kall bodol’la. Fattlo kall atam uronk na, ani atancho kall fuddem urcho na. Zalear, hea kalla vangdda amchem chintop, uloup ani boroup bodlonk naka aslem ? Kalla pormannem, khuinche-i gozali khatir amchem vavrop bodlonk naka aslem? Hoi, zai aslem. Zalear, Konknniche Romi lipichea nanvan thodde aplem adlench pemprem kiteak vazoitat tem somzonam.

Amchea modlea thoddeank, je Konknniche Romi lipintlean boroupam kortat tankam ek sonvoim asa – utt’tta-bosta Konknniche Romi lipi nanvan tonddak yeta tem uloup, chintinastana boroup. Romi lipintlean masikam-satollim-potram khoponant, vachpi nant, jahirati mellonant, te lipintlean Konknni khatir konn vavrina, adi… oxea utramni te aplem niraxavadachem chintop boroupant bodoltat. Tanchem tem chintop-uloup ani boroup oxe torechem asta, ki tem vachtana Konknnichi Romi lipi aizuch sanje morteli koxi dista. Oxe torechem tanchem chintop, uloup ani boroup te kitle pasun kalla fattlean asat tem thavem korta.

Aiz ami Konknnichea nanvan - uprant ti khuinche-i lipintli zaum - anik roddpache dis uronk nant. Hacho orth, Konknnintlean sogllem vevosthit, cholunk zai toxem cholta oso nhoich nhoi. Konknnintlean Konknnichi anik khub progoti, udorgot zaupachi urlea. Te progoti khatir pengott bandun vavurpache he dis asat. Ghorantle vo ofisantle kodelir bosun Konknni khatir huske-khonti kaddpache ani tichea nanvan roddpache dis kednam poke zale! Konknnichea mollar hacher-tacher fator marpache, haka-taka dubavan bottam dakoupache, devacho rag mon’xancher kaddpache dis borinch vorsam fattim somple tachi khobor hea mollar vavurtoleank, ani tantuntlea tantum zobabdari asloleank asunk zai.

Apnna kodde podvi, hatiyar vo madheom asa mhunn tannim tacho koso-i vapor kelo mhunn sobona. Konknnichea mollar tor nhoich nhoi.
Konknnichea mollar aiz Konknnichea nanvan konn roddta, onzta taka konnuch bhik ghalina ani ungon-ui pollena. Kiteak, tosle monis jivitbhor Konknnichea nanvan roddpachi, Konknnichea nanvan tich-tich CD-kessett zoroupachi bhumika kortat ti konnak bori disona ani avddona.

To. Tannem Konknniche Romi lipintlean aiz meren 4 pustokam uzvaddaileant. Khuimsor-ui bhettlole pavtti to mhaka sangta – “ are baba, mhojim pustokanch khoponant, konnuch ghenant.” Poir to mhaka anik ek pavtti meulo, mhonnpak laglo – “fuddlea mhoineant mhojem anik ek pustok uzvadda yeta…. amontronn dhaddtam tuka uprant. Punn tuka ek sangum? Pustokam khoponant re!”

“Khoponant zalear, anik ek pustok kiteak kaddunk fuddem sorla?
Ekdancho pustokam uzvaddaupachim bond kor, ani susegad rav mure. Oso ailolea disak roddta ani onzta kiteak? Porot-porot tench-tench aikunk legit vaz yeta, ani loz dista tum uloita tea gozalinchi!” Hanv sottasott uloilom toso to ogi zalo. Ani hanvem taka fuddem kitem sangche adinch to thoimsorlo koddsorlo.

Oxea monache ani sobhavache amchea Konknni mollar zaite monis asat.
Konknni khatir mhunn zaitem korunk fuddem sortat, kortat ani uprant ‘am-um, am-um ‘ korit onztat, ani na-nareachem uloup korun dakoitat.
Osleancho mog Konknni sovem kitlo khoro vo khotto tem disun yeta.

Aiz kall bodol’la. Konknni khatir na-nare ghalpeank aiz konnuch lokx diunk raji na. Konnuch tanchea niraxavadak bhik-ui ghalunk raji na.
Konknnichea nanvan poke huske-khonti kaddche ani manngeachim dukham gollounche bodlek, Konknni khatir kainch korinastana ravop khub borem.
Xevttim, Konknni add ulounk tondd nhoi mhunn vixoy aschona.

Konknnichea mollar aiz kosli poristhiti asa ti soglleank khobor asa.
Konknni mollar kitem kelear kitem zatelem ti-ui soglleank khobor asa.
Dekunuch, thodde oxe poristhiticher vichar korun borea monan panvl fuddem ghalche bodlek, Konknni urta kai morta oxe torechem chitr utranchea rupan toyar korun vachpeam mukhar vaddtat.Punn vachpeancher tacho kosloch porinnam’ zauncho na.

Kiteak, aiz Konknni mollar lokak oxea lokanche ‘zor pejek roddta’ bhumikechi bes-bori khobor asa.

(c) Jose Salvador Fernandes
www.goa-world.com

10/09/2009

____________________________


Watch out for AITARACHEO KATKUTLEO, every Sunday,
come sun or rain!

Releasing tomorrow:
Walkover? Tenxonn Kiteak?

http://aitaracheokaskuleo.blogspot.com/

Friday, October 2, 2009

Ghattaveli Girestkay Sompta





Ghattaveli Girestkay Sompta

-Jose Salvador Fernandes

Sodeak Ostomtecho Ghatt (Western Ghats), zaka Gõykar Sahayadri dongor mhunn vollkhotat tachea samballche khatir hea Ghatta thaim som’bond aslolea ostomt rajyantlea lokamni zagrutayechi chollvoll choloilea. Soimban Bharota desak diloli hi boreantli bori bhett mhonnpi ho 1,700 kilometrancho oxir Ghatt, Maharaxttrantlea Dhule zil’leantlea Tapti kanttar thaun Tamil Naduchea Kanyakumari meren vistarlolo asa.

Ho Ghatt mhollear, soimbachi udorgot zait vetoli proyog-xalla (evolutionary laboratory) ani ti amchech nhoi, punn fuddle pillge khatir-ui samballun dovorpachi goroz asa, oxem ‘Ostomteche Ghatt Vattayat’ (OGV) Somitichi vangddi Carmen Miranda poryavoronnacho husko dhorun sangta.
Sonvsarant 34 veg-vegllea jivanche (bio-diversity) bhouch mhotvache zage asat tantuntlo Ghatt ho ek zago, ani sodeak to Sonvsarik Daizacho Zago mhunn jahir korpacho vichar UNESCO-n choloila.

Bharoti up-khonddant (sub-continent) pavsacho darvontto (gateway to monsoons) mhunn pacharlolea hea Ghattacho 700 choukonn mitor bhag Gõyant asa. Ho bhag Sattari, Sanguem ani Kankonn hea talukeamni polleunk mellta. Ghattacho Gõyant aslolo 1,022 mitor bhag Vageri, Kantllamali, oxea dongranchea rupan dista ani to Gõyantlea soglleam poros unchayecho dongor asa. Hea vattarant sabar zon’varancheo, zhaddancheo zati polleunk melltat. Dokxinnek vhanvpi Zuari nodicho ani Ut’torek vhanvpi Mandovi nodicho zolm’ heach Ghattantlean zala oxem poryavoronnacho mogi Xri Rajendra Kerkrachem sangnnem asa.

Sodeak mon’xache unne nodreche huxarkayek lagun, fattlim kitlimxinch vorsam Ostomtechea Ghattak mar bosunk lagla. Hachoch vichar korun fattlea Fevrerant, hea Ghattachea pangronn khal aslolea 5 rayantlea osorkari sonvstha, magas lok, xetkamti, vidvan, kolakaranache odhikari, advogad oxea sabar zann poryavoronnacho husko aslolea lokancho aspav aslolea 200 lokanchi zomat zali.

Hea vellar, OGV 25 vorsam adli chollvoll porot jivi keli ani fuddem vochun nagrikancho jahirnamo toyar kelo.
Vidneanik margdorxona pormannem, hea Ghattamni 66 tok’ke ranancho zago asunk zai aslo to atam 35 tok’keancher pavla. Kiteak udorgotichea nanvan hangachim zhaddam-peddam katorpacho vavr choloila ani tacho porinnam’ Bharotachea rajyank udkachi surokxa na zaupachi bhirant asa. Ranam him ran’votti zon’varancho ravpacho ani jiyeupacho zago surokxit samballche bodlek monis aple axek lagun ran’votti jivank thoinche dhanvddaun thoim aplo rabito korunk sodta. Raxttrik Park-am vo Sankturio mhonn aslolea zageancher ghoram bandunk diunchim nhoi mhunn tea jahirnameantlean nagrikamni maglam.

Maharaxttrantlea Koyna vattarant, Kornattokantlea Supa, Sharavati ani Kerollantlea Idduli hea Ostomtechea Ghatta khal yeupi nodincher dhoronnam (dams) bandleant ani tacho-i vaitt porinnam’ hangachean vhanvpi nodincher zalolo dista. Fuddarak oxe torecheo noveo bandavolleo ubeo korche poilim, adim aslolea bandavollincho porot vichar korunk-ui maglam.

4.050 torechim zhaddam aslolo ho Ghatt vattar, follanche pikavolliche nodrentlean sumara bhailo girest asa. Dekun to thoim ravtoleanchea jevnna-khanna, arthik surokxe ani ran’votti zatinche surokxe khatir samballcho mhunn jahirnameantlean OGV somitin ulo marla.

Ghatt vattaramni ravpi sabar zatinchea lokachea udar-posonnak mar boscho nhoi mhunn Ran Hok’kacho Kaido 2006 probhavik ritin chalik lavpachi goroz asa. Hanga ravtolea somudayak ranantle girestkayecher tabo dovrunk ani zomnicho odhikar dilear, tanche zoddichi-i tankam surokxa mellteli ani soimbik girestkayen heram poros vegllem aslolea ranacho-i samball zatolo oso vichar jahirnameant vachunk mellta.
Ostomtechea Ghattachea nadar hunsann toyar korpache-i prokolp (thermal projects) chalik lavpacho khottpott chol’la. Punn oxe torechea prokolpancho porinnam’ ho Ghatt vattar sabar nodramni durboll korunk xokta. Ratnagirint pikpi Alphonso ambeache zaticher vaitt porinnam’ ani Ghattachea vattarant soimbik ritin toyar zaupi masaleancho nas zatolo. Itlench nhoi, tor thoinche udkantle masllecher legit khub vaitt porinnam’ zatolo. Heach karonnak lagun, Karnataka Renewable Energy Development Ltd (KREDL) hanchea 73 lhan hydel prokolpank virodh korpachi Bengllurant OGV-n chollvoll choloilea.

Gel’lea Julay mhoineant, “mhozo sorkar ostomtechea Ghattamni choltolo minacho vavr thamboitolo” oxem Gõycho mukhel montri Digambar Kamat, zo Min Khateacho-i montri asa, tannem sanglelem. Punn tim sodanche porim kanak bandpachim vaingim tharleant. Minachea vevharan Ghattantlea ranacho nas korche korun, nodi legit produxit (pollute) keleat, ani zom’nichi toxich ranachi punor-nirmitechi (regeneration) tank ibaddlea. Dekun, minachea vevhara khatir zomin chodd kall bhaddeak diunche poilim, poryavoronnak mar bosona zaupache nodrentlean vichar korunk jahirnameantlean nagrikamni avhan kelam.



Fuddlea sov mhoineam bhitor, Western Ghats Conservation Authority (WGCA) ghoddunk Bharotachea Sorkara thaim OGV Somitin kherit bhaxen maglam, ani ti ghoddum porian hea Ghattavele udorgotiche sogle prokolp bond korunk vinoilam.
Ostomtechea Ghattak probhavik ani poryavoronnachi puray zann aslole, tacher nodor dovortole ani to vattar samballtole, gorzam pormannem Duddvancho, Udyogacho, Dhondeacho oxe nodrentlean vichar kortolea odhikareanchi goroz asa mhunn OGV Somitin mhonnlam.

Sodeak OGV chollvollint dor nagrikan huskean bhoron bhag gheunk somitin ulo marla, ani fuddlo Fevrer meren OGV khatir ek milhanv lokancheo nixanneo ekttaunk mozoti khatir ulo marla.

3/10/2009

Friday, September 25, 2009

NGO Sufoll Zait Vetat

SON'VARACHIM SUNGTTAM: NGO Sufoll Zait Vetat



-Jose Salvador Fernandes



Goa Bachao Abhiyan (GBA), Peaceful Society of Goa, Mineral Foundation
of Goa, Lok Shakti, Jan Ughai, Children Rights Goa (CRG), GOACAN,
Jagrut Gõy, adi. heo sabar osorkari sonvstha (NGO) lhanxea Gõyant
bharim vavurtana distat.

“Punn GBA hi osorkari sonvstha nhoi,” oxem GBA-cho zodd-sekretar Xri
Miguel Braganzan V. Ixtt-ak sanglem. Xri Braganzache sangnne
pormannem, ji sonvstha nond (register) asa, tika ofis asa, tantum
vavurpi asat zalearuch tika osorkari sonvstha mhonnum yeta. Te
nodrentlean, GBA hi ‘civil society’ sonvstha ani ti nond korunk na,
tika ofis na, oxem Xri Braganzan sanglem.

Prantik Yeuzonn (RP) 2011 fattim gheunk, RP 2021 ankpant mhotvachi
mozot korunk, Dokxinn Gõyantlea Kepem, Quitol vattarant ganvchea lokak
fottoun bhailea lokank vosnnuk bandpachi sorkarachi yeuzonn
fiskottaunk, oxea sabar somajik gozalimni GBA borich yesesvi zali.

Giraikanche Rakhnnecho Kaido 1986 hachi vollokh divop, lokxay khorea
orthan chalik lagunk mozot korop, rosteancher koxim surokxit aschim
ani yeradarichi vevostha koxi korchi, porjen koirachi vevostha koxi
korchi, ‘Right to Information’ Kaido 2005 nagrikamni koso vaporcho,
Kaideanchem ani Monis Hok’kanchem xikxonn divpacho vavr “Goa Civic and
Consumer Action Network (GOACAN) hi anik ek mhotvachi sonvstha Gõyant
vochot thoimsor nanvosti zaloli asa.

“Sorkari panvdear aslele kaide nagrikam meren vhorun tea kaideanchi
tankam purayen vollokh diupapchem kam’ GOACAN korta,” oxem ticho
Mukheli Xri Roland Martinsachem sangnnem asa. He sonvsthentlean
ekttaim ailolea ap-vavurpeanchea ekvottit proyotnank lagun nagrikank
ani giraikank aplea hok’kanchi mahiti meulea ani ganvchea Gram
Sobhamni ani dor don mhoineak ek pavtti zaupi Nogorpalikanchea
zomatimni xitaben vantto gheunk pavla.

“Minachea vattarant somajik, poryavoronnik ani sod-vavrache
nodrentlean amchi sonvstha vavurta,” oxem ‘Mineral Foundation of Goa’
osorkari sonvsthecho ‘Programme Co-ordinator’ Xri Parag Rakhnnekaran
V.Ixtt-ak sanglem. Tache sangnne pormannem, somajik mollar he
sonvsthen Ap-Adarache Zome (Self Help Group) sthapun minachea
vattarantlea ostoreank apleach paimacher ubem ravunk xikoilam. Tea
bhair, iskolantlea xikpeam khatir poryavoronnachi vollokh ani mol
pottoun diupacho vavr choloila. Sodeak tanchi ‘Gram Nirmann Yeuzonn’
chalik lagun pavttik don ganvanchi udorgot korpacho hetu asa.

Sorkar aple porjecher onit korta tednam oslea sonvsthancho zolm’ zata,
oxem Xri Braganzan sanglem.

Punn he vixim Xri Rakhnnekarachem mot vegllem asa. Osorkari sonvstha
heo sorkara ani porje modem pul zaun vavurtat. Zalear, rajyant
osorkari sonvstha asop hi lokxayeche bore bholaikechi khunna, oxem
GOACAN-acho mukheli Xri Martinsan sanglem.

Aiz Gõyant GBA, GOACAN hanchea sarkeo sonvstha itleo probhavik zaleat,
tankam lagun Gõy ani Gõykar khubxea atte-vitteantlean vattovleat. Hea
sonvsthanchea probha-vikponnak ani tankam lokancho aslolea tenkeak
lagun, ek vell Gõyche porjek GBA-n vinchnnuko legit loddouncheo oxem
distalem.

“Osorkari sonvsthen vinchnnuk loddovop kitlem sarkem ani borem zatolem
tem mhaka khobor na. Tea bodlek, sonvsthentlea eka mon’xachean
svotontr-ponnan vinchnnuk loddovop borem oxem mhaka dista. Kiteak
xevttim mon’xachea promannik-ponnak ani visvaxiponnak chodd mol asa”
oxem Savoi-Veremchea ‘Gram Nirmann Kendr’-acho (GNK) odheokx Dr.
Dattaram Desain V.Ixtt-ak sanglem. 1991 vorsa Savoi-Verem Nylon 6,6
prokolpak ganvchea lokamni virodh kelolo te fattbhuimiecher he
GVN-acho zolm' zalo. GVN-an aiz meren Verem-Vagurem, Kerim, Volvoi,
Betki, Khandola, Tivrem, Organv, Bhoma, Kundaim, hea vattaramni
toxench Amona ani Kottombi panchayat vattaramni Ap-Adari Zome, toxench
pavsachem udok fuddarache nodren samba-llun dovorpacho probhavik vavr
kela. GNK-chea fuddariponnak lagun thoinchea sorbhonv-tonnchea
vattarantlo lok onnsancho, kokumacho ani her follancho boro vevhar
korun zoddunk-ui lagleant. GNK udexim Kendr Sorkarachi National
Watershed Development Rainfed Areas hi yeuzonn-ui bhouch
probhavikponnan chalik lagli. l

“Osorkari sonvstha vinchnnuko loddounk fuddem sorleo zalear, lokak tea
sonvsthanchem mon spoxtt kelea bogor lok tankam tenko diuncho na,”
oxem Xri Martins-an sanglem. Toxem polleunk gelear osorkari sonvstha
rajki vinchnnuk loddoupachea hetun ghoddloli asona, tannem fuddem
sanglem.

Sorkarache ani lagu zaupi odhikareanche besarmayek vo hata bhaile
gozalik lagun tancho vavr osorkari sonvstha kortat. Ho vavr korunk heo
sonvstha aplo vell, ginean, bolsantle duddu khorchitat. Dekun tanchea
vavrak sorkaran farik korpachi goroz asa kai kitem, oso ek sobhavik
proxn upzota. “RP 2011-antleo ani RP 2021-antleo gozali porjek spoxtt
korunk, lagu zaupeank proxikxonn diunk, porixodim ani zomatim khatir
boroch khorch kela . Dekun sorkaran tika bhorpay (compensation)
diupachi goroz asa,” oxem GBA-chea Xri Braganzan sanglem.

“Sorkaracheo thoddeo yeuzonno asat jeo sorkar osorkari sonvstham
udexinch chalik laun tankam farik korta”, oxem Mineral Foundation of
Goa-chea Xri Rakhnnekaran sanglem.

Osorkari sonvsthancho kosloch gupit hetu asona hi sorkarak khobor asa,
oxem tannem fuddem sanglem.

Osorkari sonvstha sabar pavtti ap-vavurpeanchea ekvottan ubi zaloli
asta ani ti cholounk tankam sorkarachea duddvanchi opekxa asona, oxem
Xri Martinsan sanglem. Hea sonvsthancho hetu, vavurpachi pod'dot
promannik ani spoxtt asa zalear, lok te sonvsthek mandun ghetat ani
tenko diunk aplea bolsant hat ghalea bogor ravona, oxem tannem fuddem
sanglem.


Son'nvar, 26/09/2009
(c) All rights reserved.
www.goa-world.com

Friday, September 18, 2009

Fuddarak Padri astole?

Fuddarak Padri astole?



Faleam thaun sonvsarbhor Katolk dhormant, dor vorsa porim Dev-apovnneachem Satollem monoitat. Fattlim sabar vorsam igorz-mat hem satollem monoit ailea. Dev-apovnnim mhunnona borobor amchea monant ubo zata to Padri! Oi! Kristi dhormantlo devan makhlolo monis mhunn ami mandtanv ani tech nodren taka polletanv. Eka kallar khubxe bhurge padrin zaunk anvddetale ani zatale-i bi. Punn aiz hea padriponnachea apovnneak tutt ailea oxem mhonntat. Oi, aiz bhou thodde bhurge padriponnachi vatt dhortana amkam distat. Karonn?

Hache pattlean svota padrich karonnam sangtat tim oxim:

1. Aiz lok aplea bhurgeam ujir padricher add uloitat. Mhonntoch, padri zaupachi khuxi aslolea bhurgeachea monacher oxeo padri vixincheo negative gozali probhav kortat. Tachi khuxi moddta.



2. Aicho kall mhargayecho kall mhonnot, ghov-bail khuim dogam poros chodd bhurgeank zolma haddunk sodinant. ‘Hum do, hamara do!” (Ami dogam, amchim dogam) oxem tanchem dhoronn. Mhonnche, eka kallar zoim ekvottit ghorabe asle tancho zago aiz ‘nuclear’ ghorabeamni ghetla.

Thoddim bhurgim title padri zaunk thodde umedvar.



3. Ghorabeant dhormik vatavoronn na, dekun bhurgim lhanachim vhodd zatana tim dev-bhirantin ani dhormik monan vaddonant.

Hea xivay, padriponnachim apovnnim unnim zaupa fattlim amche padri bhav anikui barik-sarik karonnam ditat tancho hanga ul’lekh korina titlo boro.

Voilim karonnam ghoddie khorim ani sarkim asum yetat…. punn dev-apovnnim unnim zaupa fattlean gombhirtayen vichar korpa sarkim anik-ui karonnam asat zaum-ie, ani tancher ghoddie padrimni kholayen niyall korunk na zait. Mhojea motan tim karonnam oxim asum yetat:



1. Aichea padrichem jivit, lhanacho vhodd zatolea bhurgeak padriponnachi vatt dhorunk sfurthi zaina zait. Dekun, padri zaunk hea bhurgeank khuim tori padricho ‘role model’ mellunk na zait. Aiz tor ami somazantlea sogllea mollancher nodor marlear, dor ek tornnato aple nodre mukhar somazantlo ek ‘role model’ dovrun tache sfurthe udexim tachech porim ek dis umedin, khoxalkayen apunn-ui teach zagear pavta.

Zalear, padrim modem amchea vaddtea bhurgeank ek ‘role model’ kitek mellona? Ani oso ‘role model’ mellona mhunnonuch apovnneachem satollim, apovnneacheo sabar karyavolli kortat te addeche upay kai?

Hem voros padrink bhettoilolem voros. Bharotant sabar kodden hem voros monounk sabar torecheo ani sabar panvddeancher kherit karyavolli ankleat. Halinch, hea vorsa nimitan Bharotache Katolk Bispanche Porixoden ek khor nem’ kaddla. Padrinchea Vorsa nimitan. Firgoje khatir kam kelolea khatir, firgoje koddchean padrichean motor gheunk zaina. Tachi nhesnnachi, khannachi chal sadi-chalti asunk zai.

Porixodecheo heoch volli amkam padrim vixim anikui khub kitem borounk naslolem sangta.



2. Khubxe pavtti, ek vo don padrimni kelole chukik lagon sabar lok soglleach padrink ekech tagddent zokta, sogllea padrink tech nodren polletat. Oxea vellar sangati padrinchim kallzam dukhtat, ani lok aplea add uloitat tem aikun, te voir-sokol zatat… monachi xanti bigddToxem polleunk gelear, lok oso padrim Toxem polleunk gelear, lok oso padrim add uloitat tem polleun, mhojea motan padrin tantuntlean

ek chotray dhorun matxe zababdaren vavurlole zalear….. ti chuk aplea thaim ghoddchi nhoi mhunn

tannem sangati padrichea onnbhovantlean chodduch zotnay ghetlear taka ‘defence mechanism’-acho vapor

korpachi gorozuch upraschi nasli.” Lok apnna (padrim) add uloitat tem aikun ‘disturb’ zaunche bodlek apunn il’lo xanneponnan ani zababdaren

vaurtolom oxem tachea monant kiteak yena kai?



3. Aicho xikpi bhurgo sokallim uttum tem sanjer nhidonk vochum meren tachea khankeant fokot pustokam astat. Sokallchea vellar iskolachim zalear sanje vellar ‘tuition’-achim pustokam….disbhor lisanv…. ho ani to projekt…. Zalear, sokall thaun sanj meren lisanvam mukhar fursot naslolea lhanachea vhodd zaupi bhurgeak aplea apovnnea vo khuxe vixm chintunk vell khuim astolo?



Oxea thoddea gozalincher matso vichar kelear….. padriponnachea apovnneak ek vegllo rong yeum yetalo….!





Jose Salvador Fernandes

Quepem, Goa

konknno@gmail.com

19/09/2009

Saturday, June 20, 2009

Svabhimani Gõykar - Jose Salvador Fernandes

Son’varachim Sungttam:

Svabhimani Gõykar
- Jose Salvador Fernandes



Halinch hanv obhimani ani nanvostea Gõykaranchem jivit vachtalom. Tanchi gozal vachtam-vachtam, Francisco Luis Gomes ani Abbe Faria hanchi zolamchi tarik tich mell’li. Tantuntlea tantum, ani eka svabhimani Gõykarachi, Bhau Daji Lad hachea mornnachi tarik Gomes ani Fariachea zolmachich asli. Kitem-i zaum, hea teg-ui mhan Gõykaranchi hanvem thoddi vollokh divpacho proyotn kela.

FRANCISCO LUIS GOMES
- Franciscocho zolm’ 31 Mai, 1829 vorsa Gõyantlea Saxtti talukentlea Navele ganvant zalo. Bhurgeponnaruch taka Purtugez, Frans, Italian, Inglez, Latin ani Moratti heo bhaso taka bes-boreo yetaleo. Pirayechea 21vea vorsant, 1850 vorsa Gõy Medikal Iskolantlean tannem Medico-Cirurgiao-chi diploma zoddli. Fuddem vochun, taka teach iskolant xikovpi mhunn nemlo. 12 Agost, 1860 vorsa Purtugez Bharotant ‘deputies’-am khatir baravi vinchnnuk zali. Tednam Saxtti ani Kankonn motdarsonghantlean nivddun yeupi Francisco Luis Gomes ho ekloch Gõykar aslo. Lisbon Parliamentant tachem poilem ulovp protinidhitva (representation) khatir vosnnukeche hok’k hacher adarun aslem.

- Frans krantikariche sfurthen Gomes mukt (liberal) monacho zal’lo. Afrikechea vosnnukamni jem gulamponn choltalem tache add to aplo bolladik tallo ubartalo. “Hanv gulamponnacho dusman. Totvan-ui hanv tosoch, tea bhair mhojea desachi itihasik porampora-i toxich asa. Zorui mhojea desache adli sonvskrutai sokoileo zati mandun gheta, torui tannem gulamponnak kednach maneotay divnk na, tantuntlean ti meklli ani khota vinnem asa,” oxem tannem aplea eka ulovpant obhimanan sanglolem. Mon’xak tachi puray svotontray na korpi ekxayeche (monarchy) pod’doti add-ui tannem tallo ubarlolo. Oxe toren mon’xak tachi svotontray na korop hem monan ani totvan svotontrayeche sonvsthe add oxem to somzotalo. Fransco Luis Gomes ho ontor’raxttrik namnecho ek arthxastri-i (economist) aslo. Tannem vosnnukanchea bhouxik kamdarank Purtugalachea bhouxik kamdaranchea panvddear pavoile ani Gõychea odmas-potrantle bekaideache khorch bhair uddoile.

- To thambonastana oniti add zhuzlo. Dekhik, Bardezantlea vinchunuk karyant Torres Novasacho Count Governoran aplem nak’ toplem tache add tannem bovall uttoilo.

- Dr. Gomesak barik zorachi pidda zal’li, torui to aplea totvan ani loka khatir vavrit fuddem gelo. “OS BRAHAMANES” hi kadambori ani Essay on the theory of political economy and its relation to the morals and law hea vixoyacher Fransez bhaxentlean tannem nibond borovn aplim muktponnachim totvam rakhpacho proyotn kelo. Marques de Pombal hea vhodd Purtugez mon’xachem tannem choritr-ui (biography) boroilem. Tachea mornna uprant uzvadda ailolea hea tachea vavrak Fransant ani Purtugalant boro yeukar mell’lo. Doriantlean poinn korun Gõyam aplea ganv-ghora portotana tannem doriantuch aplo nim’nno prann soddlo.

- BHAU DAJI LAD
Dr. Ramakrishnna Vithal urf BHAU LAD hacho zolm’ Peddnnechea Mandrem vattarant, 1822 vorsa zalo. Potta khatir tacho bapui Daji Mumboi gelo. Thoim Bhau Girgaumchea Moratti Kendr Iskolant, ani uprant Elphinstone Institute-ant xiklo. 1843 vorsa to teach Institute-ant Chemistry-cho ani Natural Philosphy-cho adari xikovpi mhunn kamak laglo. Tea uprant to Grant Medikal Kolejint xiklo ani her chear zann Gõykaram vangdda borea markamni pas zalo. To ek iesesvi ani huxar gineanacho voiz aslo. Taka adlea bharoti bhasancho khub mog aslo.

- Leprache vo koddache piddek tannem vokhod sodun kaddlem oxem mandtat. To monan-kallzan udar aslo. To sabar piddestank fukott topastalo ani thoddeank aplea ghorant legit ravunk fukott zago ditalo. Dr. Bhau ho ek khoro somajik ani rajki vavurpi aslo. Bharoti lokache udorgoti khatir, Jagnnath Shankushett, Naoroji Furdoonji ani Dadabhai Naoroji hanche vangdda tannem 1852 vorsa ‘Bombay Association’ ghoddlem. 1857 vorsa ‘University of Bombay’ hech songhottnnek lagun zolmak ailem. Dr. Bhau ho tacho ek ‘Fellow’ aslo ani khub kall ‘Arts’ ani ‘Medicine’ fantteancho xikpi aslo. Purvilea vostunchea sod-vavrant ani adlea itihasant-ui to khub umed dakoitalo. “The Literay remains of Bhau Daji” hea vixoya khal tache sod-vavrache moladik paper Kolkot’tant uzvaddaile.

- Kalidas khuinchea kallant jiyelo hem tannem poilem dakovpacho proyotn kelo. Tea bhair sonskrut ankdde, Gupta ani her Rajyamni khuinchea vorsamni manddavoillin raj choloilem tacher uzvadd ghalpacho tannem sod-vavr kelo. Taka Royal Asiatic Soceity-cho vangddi nemlo ani uprant Mumboi Fantteache Vavurpi Somiticho vangddi mhunn vinchun kaddlo. 1855 vorsa to tech sonvsthecho poilo Up-Odheokx zalo. Taka Grant Medikal Kolejicho Up-Odheokx kelo ani Geographical Society-cho sekretar nemlo.

- Victoria Garden imaroti ani Albert Museum-a khatir fund ekttaim korunk Dr. Bhau Dajin khub thokos ghetlo. To Mumboicho poilo Bharoti Sheriff aslo. Hea podar taka don pavtti nemlo. Ostoreanchea xikxonnant ani udorgotint tannem khol mon ghalolem. Cheddvanchem iskolam cholovpi xikpeanche Literary ani Scientific sonvsthek to mozot ditalo. Tannem Marattintlean ani Gujarattintlean ‘Dnyan Prasarak’ nanvachim don mhoineallim uzvaddailim. Thoddim vorsam tannem aplea bolsantlea duddvamni ostoream khatir iskol choloilem. Aiz porian tem Dr. Bhau Daji Girl’s School cholta.

- Sanglicho M. Vishudas Bhave choloitalo te Moratti Dramatik Komponek Dr. Bhau ut’tejon ditalo. Nana Shankershett hache vangdda to Moratti nattkam ghoddun haddtalo. Raja Gopichand ho khell tannem hindint onnkar (translate) korun Mumboi dakoilo.

- 31 Mai, 1874 vorsa tannem aplo prann soddlo. “Bhau Daji hannem jivitant khub boro vavr kelo. Tannem zorui thoddench boroilem, torui hem thoddench boroilam tem hereamni hozaramni panam boroileant tache poros-ui chodd molachem asa,” oxem taka xrod’dhanjoli vomptana vhodd Jerman Orientalist Dr. Max Muller-an aplea ulovpant mhonnlem.

- ABBE FARIA
Jose Custodio Faria hacho zolm’ Kandolle ganvant 31 Mai, 1756 vorsa zalo. To 15 vorsam pirayecho aslo tednam tacho bapui Caetano taka ghevn Purtugalak gelo. Dev-xastrant doctorate-ichem xikop korunk Caetano Purtugalak thavn Romant gelo. Tea vellar tannem aplea putak, padriponnachem xikop korunk thoinchea Propagation of Faith Kolejint bhorti kelo. Ani uprant tacho put-ui padri zalo.

Tea kallar, Gõyant bharoti padrim modem khoxalkai disonasli; kiteak hea padrink kaidean divnk zai aslim tim unchlim podam dinasle. He oniti add zhuzunk tannem foujechea Gõychea ofisoram kodde boreponn zoddlem ani Pinto Bondd suru kelem. Hi yeuzonn konnachi ti xevttim sodun kaddtoch, tachea mukhel fuddareank dhorun bondkhonn favo keli. Oxea vellar Pai ani Put Faria, 1788 vorsa pollun Fransant gele.

1789 vorsa Fransant kranti suru zali tednam Pri. Jose Custodio khor krantikari zalo. Desant sonvstha sthapli tednam Abbe Faria xikovnk laglo. Tannem Marseilles, Nimes, adi. zageancher xikoilem.

Parisant porotolo tednam taka bhul-vidyechi (hypnotism) umed aili. Agost 1813 vorsa tannem bhul-vidiechem xikovp divnk suru kelem. Tachem hem chaltem-vevharik xikovop khub gazlem. Tannem bhul-vidyecher je khol vichar manddle te kristi dhorma ani morala add mhonnunk lagle.

Abbe Fariak tachea jivitant konnench sarko somzun ghevnk na. Taka bhairailolo ani tachim fokannam kortale. Torui tannem aplo sod-vavr khorayen chalu dovorlo.

Tannem aplea jivitachea xevottachea disamni, “De la cause du somneil lucire, on etude de la nature de l’homme” hem fransez pustok uzvaddailem.


Sonv'var, 20 Jun 2009

(c) Jose Salvador Fernandes

Friday, June 5, 2009

T-BUSH - GÕYKARANCHO PORDESANTLO OBHIMAN!


Son’varachim Sungttam:

T-BUSH - GÕYKARANCHO PORDESANTLO OBHIMAN!

-Jose Salvador Fernandes

Gõykar khuinchea mollar khuim, kednam, kitem korit tem sangunk zaina. Huxar Gõykaran aiz meren Gõyant toxench Gõyam bhair aple tankicho vapor korun apnnak, Gõyak ani Gõykarank vhodd nanv zoddlolem taka itihas govay asa ani to konnacheanuch nhoikarunk zaina. Azun-ui khubxe Gõykar, vevsaya ani potta khatir pordesant nokri kortana aple huxarkayecho ani gunnancho vapor korun sonvsarchem mon jikhun ghetana distat. Hantuntlo eklo mhonnlear, Kuvittant nokri korpi Gõykar T-Bush.

T-Bush (Tiburcio Rebello, ganvan Nagoa, Verna) ho ek aglle-veglle kolecho ani tankicho monis. Jitlo to pollevnk mottko, sado ani xant mukhamollacho dista, tache poros to monan khub lamb-rund asa. To cholta-bhonvtana kamacho bhar naslolea porim bhonvta, punn toso bhonvtana tache te monache kott’ttent disantlean kitleo kolpona xiztat, tea koxeo zoddtat, khuinche vattentlean tankam rup divn teo jiteo-jiveo korunk zatat ho soglo vavr thambonastana cholta. Tacheo kolpona dusreanche kolpone poros khub-khub veglleo ani voir-voir astat. Khuinchi-i gozal pollevpachi tachi nodor sade-chalte nodre poros veglli asta. Ti nodor dusreachean vikti nhoi mhunn apnnaunk-ui zavchi na.


T-Bush vevsayen ek pintarpi kolakar. Tea mollar apunn kosle tankicho kolakar tem tannem Kuveittant aslolea Gõykarank chodd dakovn dilam. Kuvittantle Gõykar hea mollar tachi tank-ui zannant. Kolechea hea mollar vavurtana, T-Bush-an anik ek vhoddlem panvl fuddem marlem, tannem cholchitram toyar korpachi vatt dhorli ani aplo T-Bush International Films 'production banner' staplo.



‘The Letter’ hea tachea inglez cholchitrak ontor’raxttrik molar bhangaracho puroskar favo zatoch, T-Bush-an Black Nhesop – Atanchem Fashion hem Konknnintlem anik ek obhimanachem aplem poilench Konknni cholchitr Kuveittantuch ravun toyar kelem. Kuveittant poilech pavtt Konknni feature film toyar korun Konknni cholchitr mollar tannem itihas ghoddoilo. Hea cholchitracho toch producer, toch director, toch story writer, tachoch concept, heram vangdda tovui gavpi…… oso sabar tasancho (dimensions) ho Gõykar. Hem cholchitr Gõyant azun-ui cholchitrachea pordear yeupachem asa, punn zannim tem Kuveittant pollelam tankam tea cholchitrantlean T-Bushaschi hea mollaveli tank kitem ti disun ailea. Zankam ti somzunk na tea nennar monamni tachi khotti tik’ka keli. Punn T-Bush te tik’ke poros-ui unch urlo.


Atam T-Bush-an Kuveittant ravun Hindi cholchitr toyar kelam Kahi Na Kahi Milenge. Kuveittant poilech pavtt hindi feature film toyar korpacho man porot ekdam T-Bushan zoddun ghetlo. Tachem hem cholchitr Kahin Na Kahin Milenge Junache 12ver Kuveitt xarant cholchitr porddear yeupachem asa. Taka hanv sogott Gõykaranchea nanvan hea cholchitrak borem yes anvddetam. Tannem Gõykaranchem nanv vochot thoimsor oxench voir kaddchem hech mhoje promannik anvdde.


06/06/2009

About Me

My photo
Goa/India, Hawalli/Kuwait, Kuwait
A big e-welcome to you. Tumcam Maie-mogacho ieukar. Enjoy Life - This is not a rehearsal! Konkani uloi, boroi, vach ani samball - sodankal. Hich Goenchi osmitai ani amchem khalxelponn. Goenchi amchi Konkani bhas! Ekvottachem saddon Goenkaranchem. This is Gaspar Almeida from Parra, Bardez, Goa, based in Kuwait and am connected with the www.goa-world.com website created by Ulysses Menezes, and as Moderator of the famous first of its kind Gulf-Goans e-Newsletter (since 1994) and The Goan Forum and several Goan and Indian associations and forums and e-forums in Goa, India, Kuwait, The Middle East and worldwide.